1. حقوق خانواده در منظر حقوق مدنی چیست؟
حقوق مدنی مهمترین شاخه حقوق خصوصی است و حقوق خانواده یکی از مهمترین قسمتهای حقوق مدنی میباشد، که جنبه حقوقی صرف ندارد و آمیخته با مسائل اجتماعی و اخلاقی و فقهی است و بیشتر قواعد آن مربوط به نظم عمومی و اخلاق حسنه است.
2. حقوق خانواده شامل چه مواردی در زندگی خانوادگی افراد میشود؟
حقوق خانواده حاوی مقرراتی در باب نکاح و آثار آن، طلاق و آثار آن، حضانت و قیمومیت، میباشد.
3. ازدواج (نکاح) را تعریف کنید؟
نکاح در لغت به معنای بستن عقد زناشویی میباشد. ازدواج قراردادی (عقد) است که به موجب آن زن و مرد به قصد زندگی مشترک و مساعدت به یکدیگر قانوناً با هم متحد میشوند.
4. انواع ازدواج (نکاح) را نام ببرید؟
1. نکاح دائم 2. نکاح منقطع
5. نکاح دائم را تعریف کنید؟
نکاح دائم قرارداد ازدواج همیشگی است که پایه تشکیل خانواده میباشد. اساس این ازدواج بر تحکیم و تکریم وضعیت عقد ازدواج است.
6. نکاح منقطع را تعریف کنید؟
طبق قانون مدنی نكاح منقطع نکاحی است كه برای مدت معینی واقع شده باشد.
7. شرایط نکاح منقطع را شرح دهید؟
در نکاح منقطع مدت آن باید معین شود و در پایان مدت، نکاح خود به خود منحل خواهد شد. همچنین در این نکاح، مهریه به زن تعلق میگیرد. زن نمیتواند تقاضای نفقه کند مگر اینکه شرط کند و در صورت فوت زن و شوهر از یکدیگر ارث نمیبرند.
8. شرط اجازه پدر در ازداوج دختر را توضیح دهید؟
ازدواج دختری که هنوز شوهر نکرده اگر چه به سن بلوغ هم رسیده باشد باید با اجازه پدر یا جد پدری او صورت گیرد. گر چه ازدواج یک زن و مرد باید با قصد و رضایت و توافق آن دو صورت گیرد اما تاکید قانون بر اجازه پدر یا جد پدری به واسطه عشق و علاقهای است که والدین به فرزندان خود دارند. آنها به دلیل تجربه و شناخت خود از زندگی و نیز به واسطه همبستگی افراد خانواده و ارتباط خونی و احساسی که نسبت به یکدیگر دارند، در مورد ازدواج فرزندان خود و انتخاب همسر از سوی آنان، احساس مسئولیت میکنند. در حقیقت اذن پدر به منزله احتیاط و مراقبتی قرار داده شده است که قانون برای حفظ دختر ازدواج نکرده در نظر گرفته است. از این رو اجازه پدر از طرفی برای حمایت از دختر است و از طرف دیگر برای تایید شخصی که به عنوان داماد خانواده، پس از ازدواج عضوی از خانواده خواهد شد. ولی به لحاظ قانونی اختیار پدر، محدود به مصلحت فرزند میباشد و از این جهت تفاوتی بین دختر و پسر صغیر وجود ندارد.
9. آثار ریاست شوهر بر خانواده را شرح دهید؟
- یکی از نتایج ریاست مرد بر خانواده، تمکین است. بدین معنا که در اختلاف سلیقهها زن باید نظر شوهر را بپذیرد البته مرد نباید از اختیار خود سوء استفاده کند.
- دیگر اثر ریاست مرد تعیین مسکن خانواده میباشد. بدین معنا که محل سکونت خانواده را مرد تعیین میکند و زن تابع اراده اوست. لیکن زن و شوهر میتوانند هنگام عقد یا پس از آن محل سکونت را با توافق یکدیگر انتخاب کنند و یا تعیین آن به زن واگذار گردد.
- از دیگر نتایج این ریاست، امکان مخالفت شوهر با شغل زن میباشد. شوهر میتواند زن خود را از کاری که با مصالح خانوادگی یا حیثیت زن یا شوهر سازگاری نداشته باشد منع کند.
- ولایت بر فرزندان از دیگر آثار ریاست مرد بر خانواده است. نگاهداری و تربیت فرزندان یک خانواده: وظیفه پدر و مادر است اما تا زمانی که فرزندان به سن قانونی نرسیده باشند اداره دارایی آنها با پدر است و مادر هیچگونه اختیاری در این مورد ندارد.
- نامخانوداگی: از زمانی که همه مردم دارای شناسنامه شدند، دختری که ازدواج میکند میتواند نام خانوادگی شوهر را به تنهایی یا در کنار نامخانوادگی خود به کار ببرد.
- و همچنین در زمینه تابعیت نیز باید گفت، هرگاه زن خارجی با مرد ایرانی ازدواج نماید به تابعیت کشور مرد درخواهد آمد. همچنین هرگاه زن ایرانی بخواهد با مردی خارجی ازدواج کند، اولاً نباید موانعی را که برای ازدواج بر شمردیم داشته باشد و ثانیاً باید اجازه مخصوصی تحت عنوان «پروانه زناشویی» از وزارت کشور بگیرد.
10. مهر را تعریف کنید؟
هر یا صداق مالی است که به سبب وقوع عقد نکاح شوهر به مالکیت زن در میآورد یا پرداخت آن را به محض مطالبه زن بر عهده (ذمه) خود میپذیرد. هر چند در عمل مطالبه مهر در دوران ازدواج مرسوم نیست لیکن با توجه به این که در قوانین ما، حقوق و تکالیف زن و شوهر یکسان نبوده و طبق قانون شوهر اختیار طلاق را در دست دارد، وجود مهریه لازم بوده و به عنوان تضمین بقای ازدواج برای زن محسوب میگردد.
11. مشخصات مهر را نام ببرید؟
- مهر باید ارزش مالی داشته و قابل تملک نیز باشد.
- مهر باید معلوم و معین باشد یعنی زن و مرد به آن آگاهی داشته باشند.
- زن و مرد باید با توافق یکدیگر مقدار مهر را تعیین کنند.
- اگر در عقد نکاح شرط شود که در صورت عدم تادیه مهر در مدت معین نکاح باطل خواهد بود نکاح و مهر صحیح ولی شرط باطل است.
- به محض وقوع عقد زن مالک مهر میشود و میتواند هرگونه تصرفی که بخواهد در آن بنماید و در صورتی که در قباله ازدواج عبارت «عندالمطالبه» در مواردی که مهر پول یا طلاست قید شود زن میتواند هرگاه که بخواهد آن را مطالبه نماید.
12. مهر المسمی را تعریف کنید؟
مهرالمسمی به مهری اطلاق میشود که میزان آن تعیین شده باشد و مهر باید مالیت داشته باشد و معلوم و معین باشد و غیر عقلایی و غیر شرعی هم نباشد.
13. مهرالمثل را تعریف کنید؟
در صورتیکه زن و شوهری ضمن عقد میزان و نوع مهر به توافق نرسند و یا مهری معین کنند که فاقد اوصاف شرعی و قانونی باشد، در صورت انحلال نکاح، قانون مدنی زن را مستحق مهرالمثل میداند. برای تعیین مهرالمثل باید وضعیت زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفات از جمله وضعیت فردی و تحصیلات وی نسبت به کسانی که از نظر اجتماعی همشان او هستند در نظر گرفته شود.
14. مهرالمتعه را تعریف کنید؟
اگر مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر پیش از تعیین مهر و پیش از آمیزش، بخواهد زن خود را طلاق دهد، زن مستحق مهرالمتعه است برای تعیین مهرالمتعه حال مرد از حیث غنا و فقر ملاحظه میشود.
15. حق حبس را شرح دهید؟
به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند آن را از شوهر مطالبه کند و در صورت امتناع شوهر حتی میتواند با رجوع به دادگاه به طریق قانونی مهریه خود را طلب کند. حال به عنوان ضمانت اجرای این حق، قانون به زن این حق را داده است که تا زمانی که مهر خود را دریافت نکرده از تمکین خودداری نماید، این حق به حق حبس معروف است.
16. نفقه چیست؟
فقه عبارت از مسکن و البسه و غذا و اثاثالبیت که به طور متعارف متناسب با وضعیت زن باشد و خادم در صورت عادت زن به داشتن خادم یا احتیاج او بواسطه مرض یا نقصان اعضاء، میباشد.
17. میزان نفقه چگونه تعیین میشود؟
از نظر قانونی، نفقه زن متناسب با وضعیت زن تعیین شده و توانایی مالی مرد در نظر گرفته نمیشود، هر چند قانون ایران فقط شوهر را عهدهدار تامین نیازهای زندگی میشناسد، لیکن با توجه به تحولات اجتماعی و اقتصادی امروزی نقش زن و مرد در خانواده تغییر کرده است. در اکثر جوامع زن نیز مانند مرد، در بیرون از خانه و یا در مزرعه و یا در خانه به فعالیت میپردازد و به زندگی اقتصادی خانواده بین زن و مرد تعادل بیشتری پیدا کرده است.
18. تکلیف شوهر به دادن نفقه زن اختیاری است یا قانونی؟
دادن نفقه زن، تکلیف قانونی شوهر است، بنابراین در صورتی که شوهر از پرداخت نفقه زن علیرغم داشتن استطاعت مالی خودداری کند، زن میتواند از او شکایت کند. در صورتی که زن با شوهر سازگاری داشته باشد و مرد هم توانایی مالی داشته باشد ولی نفقه زن را ندهد، زن میتواند شکایت کرده و دادگاه با توجه به وضعیت زن میزان نفقه او را معین کرده و شوهر را محکوم به پرداخت آن مینماید.
19. ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه چیست؟
دو نوع ضمانت اجرا برای خودداری مرد از پرداخت نفقه وجود دارد:
ضمانت اجرای حقوقی: هرگاه شوهر علی رغم تمکین زن، از پرداخت نفقه خودداری کند زن میتواند با طرح دعوای حقوقی، محکومیت او را به پرداخت نفقه از دادگاه بخواهد، در این صورت دادگاه، حکم به پرداخت نفقه خواهد داد . در این مورد چنانچه دادگاه حکم به پرداخت نفقه صادر کند و مرد واقعاً از پرداخت ناتوان باشد، زن این حق را دارد در صورت تمایل تقاضای طلاق نماید.
ضمانت اجرای جزایی: از آنجا که نپرداختن نفقه در قانون ایران، جرم محسوب میشود، لذا علاوه بر ضمانت اجرای حقوقی، زن میتواند با مراجعه به دادسرای عمومی، تعقیب جزایی شوهر را نیز بخواهد. در این صورت، مرد علاوه بر پرداخت نفقه به مجازات مقرر در قانون نیز محکوم خواهد شد .
20. تفاوت حضانت و ولایت را شرح دهید؟
حضانت به معنای نگهداری و پرورش فرزند خردسال در دامان والدین است. مادر طفل را زیر پر میگیرد و نگهداری میکند و وظایفی را که نسبت به بچه دارد، انجام میدهد. ولی ولایت پدر به این معنی است که اگر طفل مال و ثروتی داشته باشد، حفظ آن با پدر است کما این که نفقهاش نیز برعهده پدر است. حضانت در حقیقت امر مشترکی است بین زن و مرد و حکم خاص دارد و غیر از ولایت است. چون هزینه زندگی را شارع مقدس بر عهده مادر نگذاشته، از این جهت ولایت به پدر تعلق گرفته است .
21. حضانت فرزندان تا چه سنی با پدر یا مادر است؟
در قوانین گذشته، حضانت پسر تا 2 سال و دختر تا 7 سال با مادر بود، اما تغییرات جدید قانونی، سن حضانت پسر را تا 7 سالگی افزایش داده است.
دختر بعد از 9 سالگی و پسر بعد از 15 سالگی مخیر خواهد بود که به اختیار خود یکی از والدین را انتخاب نموده و نزد آنها زندگی نماید که بیشتر کودکان زندگی با مادر را انتخاب میکنند. در صورتی که پدر از تسلیم طفلی که بر اساس قانون، حضانت آن بر عهده مادر گذاشته شده، سرباز زند، از سوی دادگاه محکوم به حبس میشود تا به تکلیف خود عمل نماید.
